Yatırım Dünyası

- Hisse Senetleri

- Hazine Bonoları

- Gelir Ortaklığı Senetleri

- Tahviller

- Yatırım Fonu Katılma Belgeleri

- Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler

- Finansman Bonoları

- Vadeli İşlem Sözleşmeleri

- Depo Sertifikaları

Menkul kıymetler genel itibariyle, piyasada işlem gören, belirli bir kıymeti temsil eden, dönemsel olarak akar getiren ve seri halde çıkarılan kıymetli evraklardır. Menkul kıymet kapsamında en bilinen ve daha fazla işlem gören araçlarından birisi elbette hisse senetleridir. Şimdi kısaca hisse senetlerinin ne olduğuna, elinde bulundurana ne gibi hak ve yükümlülük getirdiğine bir bakalım;

- Hisse Senetleri; Öncelikle hisse senetleri belirli şirket türleri ve finansal kurumlar tarafından çıkarılabilirler. Hisse senetlerini çıkarmaya yetkili şirket ve kurumları şöyle sıralayabiliriz; Anonim şirketler, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketler, bankalar, sigorta şirketleri, aracı kurumlar ve yatırım ortaklıkları hisse senedi çıkarabilmektedirler. Peki nedir bu hisse senetleri? Diğer bir tabirle pay senedi olarak da adlandırılan hisse senetleri kısaca; ihraç eden kurumun sermaye payına ortaklık teşkil eden kıymetli evraktır. Hisse senetleri belirli başlı hak ve yükümlülüklere sahiptir. Mesela ilgili kurumdan alınan hisse senetleri hamiline şu hakları tanımaktadır;

- Kar payı hakkı

- Şirket faaliyet ve alınan karalara katılma, oy kullanma hakkı

- İlgili kurumdan bilgi alma hakkı

- Pay hakkı

hisse senedini elinde bulunduranın haklarını bu şekilde sıralamak mümkündür. Aslında hisse senedi sahibinin en önemli hakkı elbette kar payı hakkıdır. Şirketin ihraç ettiği senedi elinde bulunduran, şirket hükümlerince pay almaya sahiptir. Öte yandan şirketin kurul organlarınca alınan kararlara karşı da oy kullanma hakkını içermektedir.Hisse senetlerinin türleri de mevcuttur. İsterseniz kısa bir şekilde bunlara da değinelim.

- İmtiyazlı hisse senetleri; oy kullanma bakımından hisse senedi sahibine verilen imtiyaz neticesinde değerlendirilen hisse senetleridir.

- Pirimli hisse senetleri; Üzerinde yazılı normal değerinden yüksek bir bedel ile ihraç edilen senetlerdir.

Hisse senetleri hakkında bu bilgilerden sonra, piyasada kısa vadede işlem gören diğer bir menkul kıymet olan hazine bonolarına bakalım.

- Hazine Bonoları; Genel olarak devletin kısa vadeli, yani bir yıldan daha az süreli borçlanma senetleridir. Devlet hazine bonoları vasıtasıyla, bir borçlanma senedi oluşturulmaktadır.  Hazine bonolarının tahvillerden bir farkı, kar için dönemsel anlamda faiz getirmemesi, iskonto ile kırdırılarak fiyata aksetmesidir. Hazine bonoları ikincil piyasalarda kolayca işlem görebildikleri gibi, geri ödeme riskleri az ve vadeleri bitmeden paraya dönüştürme, yani likidite oranları yüksektir.

- Gelir Ortaklığı Senetleri; Kamu kurumlarındaki mevcut yapıların veya tesislerin gelirlerine ortak olmak maksadıyla çıkarılan senetlerdir. Bunu somut bir örnekle açmak istersek, devletin; baraj, kara yolu, köprü, elektrik santrali vb. faaliyetlerine ait müessese veya kurumlarına ortak olmaya imkan tanıması için çıkarılan hamiline yazılı senetler olarak niteleyebiliriz.

- Tahviller; Sermaye piyasasında uzun vadeli işlem gören borç senetlerine tahvil adı verilmektedir. Tahviller anonim şirketler tarafından çıkarılabildikleri gibi devlet tahvilleri de mevcuttur. Tahvil bir borçlanma senedi olması ile beraber, hisse senetleri gibi şirket yönetiminde doğrudan hak sahibi olmayı taahhüt etmez. Tahvil satın alınması neticesiyle ve elinde bulunduranın şirket ile ilişiği vade sonunda biter. Tahviller, belirli dönem sabit faiz getirisi getirirler.

- Yatırım Fonu Katılma Belgeleri; Katılım fonları ile yani halktan toplanan fonlar neticesinde, katılım sahibine şirketin mevcut kar/zarar riskinin dağıtılması durumudur. Bu belgeler fona ne miktarda katılındığını gösteren kıymetli evraklardır.

- Varlığa Dayalı Menkul Kıymetler; Bu kıymetler şirket sahibinin bilançosunda, duran varlıklar adı altında yer bulan, genel olarak ticari işlemlerinden doğan alacak hakkı veya gelecekteki hakları karşılığında çıkarılan senetlerdir.  Bankaların reel kesime vermiş olduğu tüketici kredileri,konut kredileri gibi sözleşmelerin ihraç edilmesi varlığa dayalı menkul kıymetlerin konusunu oluşturur.

- Finansman Bonoları; İhraç edecek kurumların, taraf olarak borçlu durumda olmaları ve hukuki itibariyle bir borç ikrarını taşıyan, emre veyahut hamiline yazılı kıymetli evraklardır. Finansman bonoları anapara ve getireceği faizi içermekte olup, iskontolu olarak ihraç edilebilirler. Belli başlı finansman bono tipleri vardır. Bunlar;

A tipi ( garanti kaydını içermeyen),

B tipi ( taahhüt olarak banka kredisinin gösterildiği),

C tipi (garanti taşıyan,

E tipi (hazine garantisi taşıyan).

- Vadeli İşlem Sözleşmeleri; Finansal piyasada,  tarafların oluşturduğu sözleşme neticesinde; tarihinin cari olarak belirlendiği, anlaşma konusu mal veya kıymeti alıp-satma yükümlülüğü taşıyan (önceden anlaşılan fiyattan) sözleşmelerdir.

- Depo Sertifikaları; Belirli bir kıymetin imal veya ihraç edildiği ülke dışından başka bölgeler veya piyasalarda halka arz edilmesinde kullanılan menkul kıymetlerdir.